กรมการพัฒนาชุมชน เป็นหน่วยราชการระดับกรมของกระทรวงมหาดไทย
            ก่อตั้งขึ้น เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 2505 ตามพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวงทบวงกรม ฉบับที่ 10 พ.ศ.2505 โดยโอนกิจการบริหารของ ส่วนพัฒนาการท้องถิ่น กรมมหาดไทยเดิมเป็นกิจการ บริหารของกรมการพัฒนาชุมชน ในขณะที่กิจการบริหารของกรมมหาดไทยได้โอนเป็น กรมการปกครองในปัจจุบันตามพระราชบัญญัติโอนกิจการบริหารของกระทรวงมหาดไทย ซึ่งปรับปรับปรุงใหม่ พ.ศ.2505
            และเนื่องจากกรมการพัฒนาชุมชน และกรมการปกครอง มีรากฐานมาจาก กรมมหาดไทย เหมือนกันมีความสัมพันธ์กันในทางจิตใจในทางการงาน ที่ต้องปฏิบัติให้บรรลุผลตามนโยบายของกระทรวงร่วมกัน กระทรวงมหาดไทยจึงมี หนังสือด่วนมากที่ 1890/2505 ลงวันที่ 12 พฤศจิกายน 2505 สั่งการไปยังผู้ว่าราชการจังหวัด ทุกจังหวัด ให้รับทราบ คำสั่งที่ 1358/2505 เรื่องระเบียบว่าด้วยความสัมพันธ์และปฏิบัติงาน ร่วมกันของกรมการปกครองและกรมการพัฒนาชุมชน
            สรุปได้ว่า "การพัฒนาชุมชนเป็น นโยบายสำคัญของรัฐบาลในยุคนั้น ที่จะปรับปรุงความเป็นอยู่และมาตรฐานการครองชีพ ของประชาชนในชนบทให้ดียิ่งขึ้น ในระดับอำเภอมีนายอำเภอเป็นผู้ประสานงานระหว่าง เจ้าหน้าที่วิชาการของกระทรวงทบวงกรมต่าง ๆ กับพัฒนากร ให้ปฏิบัติงานร่วมกันตาม หลักการ ระเบียบ และวิธีการในระดับจังหวัด ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็นผู้รับผิดชอบใน การบริหารงานพัฒนาชุมชน โดยอาศัยการประสานงานอย่างใกล้ชิดระหว่างส่วนราชการ ต่าง ๆ ของจังหวัด กระทรวงมหาดไทยมีนโยบายให้ข้าราชการของทั้งสองกรมนี้ได้มี โอกาสศึกษา ประชุม สัมมนาและร่วมกันปฏิบัติงานพัฒนาชุมชนให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ และมีหลักการสับเปลี่ยนโอนหรือยืมตัวหมุนเวียนกันไปปฏิบัติงานได้ตามความจำเป็น และเหมาะสม ในการสอบคัดเลือกเพื่อเลื่อนขั้นของข้าราชการของกรมการปกครอง กรมการพัฒนาชุมชน สำนักงานเลขานุการรัฐมนตรี และสำนักงานปลัดกระทรวงมหาดไทย สามารถสอบร่วมกันได้ "
กฎกระทรวงแบ่งส่วนราชการกรมการพัฒนาชุมชน กระทรวงมหาดไทย พ.ศ. 2552 ให้แบ่งส่วนราชการกรมการพัฒนาชุมชน ดังต่อไปนี้ ก. ราชการบริหารส่วนกลาง (1) สำนักงานเลขานุการกรม (2) กองการเจ้าหน้าที่ (3) กองคลัง (4) กองแผนงาน (5) ศูนย์สารสนเทศเพื่อการพัฒนาชุมชน (6) สถาบันการพัฒนาชุมชน (7) สำนักพัฒนาทุนและองค์กรการเงินชุมชน (8) สำนักส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่นและวิสาหกิจชุมชน (9) สำนักเสริมสร้างความเข้มแข็งชุมชน ข. ราชการบริหารส่วนภูมิภาค (1) สำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัด (2) สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอ

หลักการทำงานกับประชาชน
           1. พิจารณาภาวการณ์ที่เป็นอยู่ในชุมชนเป็นหลักเริ่มงาน
           2. ให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมและรู้เห็นตั้งแต่เริ่มต้น
           3. โครงการและกิจกรรมพัฒนาชุมชนต้องค่อยเป็นค่อยไป ไม่เร่งรีบ รวบรัด
           4. แสวงหาความต้องการที่แท้จริงของประชาชนให้พบ
           5. ใช้วิธีดำเนินงานแบบประชาธิปไตย
           6. การวางโครงการต้องยืดหยุ่นอ่อนตัวได้ตามสถานการณ์
           7. ทำความเข้าใจในวัฒนธรรมของชุมชน
           8. แสวงหาผู้นำท้องถิ่นและผู้นำชุมชนเป็นมิตรคู่งาน
           9. ใช้องค์กรที่มีอยู่ในท้องถิ่นให้เป็นประโยชน์
          10. อาศัยนักวิชาการหรือผู้ชำนาญเฉพาะสาขา
          11. ทำงานกับสมาชิกทุกคนในสถาบันครอบครัว
          12. โครงการต้องมีลักษณะกว้าง เพื่อสนองความต้องการของประชาชนได้ ครอบคลุมปัญหาด้านต่าง ด้วย
          13. ทำการประเมินงานเป็นระยะๆ
          14. ทำงานกับคนทุกชั้นของสังคม
          15. สอดคล้องเป็นแนวทางเดียวกับกรอบนโยบายของชาติ
          16. อาศัยหลักการเข้าถึงชุมชน
          17. ใช้ทรัพยากรท้องถิ่นให้เป็นประโยชน์